czas / time


..."time is organization'', which is essential for the smooth functioning of a complex industrial society in which the actions of large groups of people need to be coordinated...

Time is not the same in every culture and every circumstance; our views of ageing also differ.

"He that idly loses five shillings" worth of time loses five shillings, and might as prudently throw five shillings into the sea. He that loses five shillings, not only loses that sum, but all the advantages that might be made by turning it in dealing, which by the time that a young man becomes old, will amount to a considerable sum of money.” — Benjamin Franklin, 1736

Cultural
concepts of ageing are closely
related to cultural concepts of time

- and many different concepts of
time have been described


(www.ncbi.nlm.nih.go)

"Czas dawno przestał być sensorium Boga. Przestał być formą naoczności, jak chciał Kant. W XX wieku to już tylko potok obrazów. Toteż on, podmiot, aby zrozumieć to, co mu się zdarza w owym czarnym potoku, porusza się między płaszczyzną zdarzeń a płaszczyzną narracji jak oszalałe wahadło". (Tadeusz Komendant, "Upadły czas. Sześć esejów i pół”)

The Shape of Time>

http://www.youtube.com/watch?v=y53hh-LAbLk

Physics What Is Time?
http://www.youtube.com/watch?v=sfN-7HczmOU&feature=related

Stephen Hawking's time travel theory 1 of 4
http://www.youtube.com/watch?v=Je5qCyMdfro

Stephen Hawking's time travel theory 2 of 4.flv itd.
http://www.youtube.com/watch?v=NcRa28CU91A&feature=related

1991A Brief History of Time Part 1 of 10
http://www.youtube.com/watch?v=XD9DMOx9khs&feature=related

1991A Brief History of Time Part 2 of 10 itd.
http://www.youtube.com/watch?v=tRwiHw8HT6w&feature=related
The best free cultural & educational media on the web

Philip Zimbardo, The Secret Powers of Time, The Secret Powers of Time in Psychology
http://www.openculture.com/2010/06/_the_secret_powers_of_time.html

Sztuka jako środek do wyrażania idei odnoszących się do pojęcia czasu, przestrzeni, trwaia - wszelkich nieskończonych możliwości kreacyjnych tkwiących w człowieku i naturze.


Miško Šuavković,
Czas w sztuce współczesnej

W języku europejskiej filozofii racjonalistycznej czas i przestrzeń są podstawowymi modelami konceptualnymi, przy pomocy których opisuje się, wyjaśnia i interpretuje (poprzez fizykę) porządek i trwanie zdarzeń w „naturze” Narracyjne obrazowanie czasu w malarstwie, rzeźbie bądź fotografii opiera się na reprezentacji struktury zdarzeń w czasie. Wydarzenie przedstawiane jest głównie: (1) mimetycznie, (2) schematycznie lub (3) symulacyjnie. W tradycji sztuki mimetycznej zdarzenie przedstawia się poprzez ukazanie momentu, który w oparciu o doświadczenie, wiedzę oraz semantyczne wyznaczniki kultury rozpoznawany jest jako odstęp lub niewielka cząstka czasu w rozwoju wydarzeń tworzących narrację (Piero della Francesca, Poussin, Courbet). Schematyczna reprezentacja zdarzenia oraz czasu w obrazie dokonuje się poprzez jednoczesne ukazanie wielu zastygłych chwil, ruchów ciała albo zmienionych relacji pomiędzy ciałem a przestrzenią – co widać, na przykład, w młynku do kawy Marcela Duchampa.
Za: http://www.sztuka.pl

Niektóre koncepcje czasu
Time - Internet Encyclopedia of Philosophy

http://www.iep.utm.edu/time/

Według pitagorejczyków – czas to ruch i zmiana;

W ujęciu Platona - ciągły, płynący jednostajnie czas jest częścią duszy świata będącej zasadą wszystkiego, w tym i ruchów planet;

Według Arystotelesa nieskończony czas - to jedna z przypadłości bytu - to "liczba ruchu", odliczanie momentów poszczególnych "teraz", które, ujmowane wedle kategorii "wcześniej" (już nie) - "później" (jeszcze nie), tworzą aspekt materialny czasu;

U św. Augustyna czas to rozciągłość poznawana dzięki analizie przeżyć i wrażeń człowieka; przeszłość i przyszłość istnieją aktualnie poprzez teraźniejszość, w związku z czym wyodrębnić należy 3 dziedziny czasu: teraźniejszość rzeczy przeszłych w pamięci, teraźniejszość rzeczy obecnych w dostrzeganiu i teraźniejszość rzeczy przyszłych w oczekiwaniu.

U Św.Tomasza czas - istniejący formalnie w umyśle, który jako jedyny potrafi postrzegać relację: "wcześniej"-"później" - nie jest nieskończony, lecz ma początek w chwili stworzenia świata.

I.Newtonsformułował teorię czasu absolutnego, upływającego jednostajnie, w sposób ciągły i niezmienny, czasu kontinuum, będącego realnością niezależną od ruchu materii i ludzkiego postrzegania;

Koncepcję absolutystyczną odrzucili G.Berkeley, łączący czas z następstwem idei w umyśle, oraz I.Kant traktujący go jako jedną z dwu (drugą była przestrzeń) tkwiących w każdym podmiocie poznającym, apriorycznych form naoczności, nie pochodzących z doświadczenia;
Ujęciom takim przeciwstawił się H.Bergson, który wskazał, iż czas jest realnym trwaniem, aktywnym i twórczym, doświadczanym w sposób bezpośredni i intuicyjny przez świadomość, kiedy uchwytuje czyste następstwo przechodzących w siebie przeszłości, teraźniejszości i przyszłości; Durée – według Bergsona
– to trwanie jako czas subiektywny, w którym poszczególne momenty zlewają się ze sobą tak, że przeszłość, teraźniejszość i przyszłość zlewają się w jedno i przechodzą jedna w drugą

Według E.Husserla czasowość jako wiązanie w świadomości danego "teraz" z "wcześniej", poprzedzającym go jednak w porządku nie tyle czystej chronologii, ile konstytuującego się sensu; protencja to odesłanie do "później", które owo "teraz" sensownie kontynuuje;

Ideę bezczasowej świadomości czystej odrzucił M.Heidegger, upatrując w czasowości właśnie podstawę i sens egzystencji bytu ludzkiego (Dasein); czasowość ową ujął jako jedność 3 tzw. ekstaz, pierwotnych odpowiedników-źródeł 3 faz czasu: ekstazę przeszłości stanowi rzucenie, czyli odczuwanie siebie jako zawsze i nieodwołalnie już byłego, ekstazę teraźniejszości - upadania w byt aktualnie obecny, który swoim "tu i teraz" przesłaniać poczyna głębszy wymiar bycia, ekstazę przyszłości zaś - projektowanie jako określanie własnych możliwości.

W materializmie dialektycznym czas uważa się za atrybut materii, ontologicznie wtórny względem świata; wyklucza się istnienie jakichkolwiek obiektów i zdarzeń pozaczasowych.

We współczesnej fizyce i matematyce czas rozpatruje się w ścisłym związku z przestrzenią jako jeden z parametrów konstytuujących czasoprzestrzeń, a także inne przestrzenie wielowymiarowe.

Por.: http://portalwiedzy.onet.pl/79961,,,,czas,haslo.html


Czas w literaturze / Time and literature
The first question is: does time appear in our cultural tradition
together with the written word?


Proust odnalazł czas dla literatury, dał mu postać – prawo do pełnego, świadomego istnienia; uczynił z czasu psychologicznego rzeczywistego bohatera opowieści; Joyce stworzył czas syntetyczny: na czas bohatera (jego teraźniejszość) składa się także czas historyczny, mityczny i współczesny; Faulkner to metafizyka czasu przeszłego; przeszłość jest zawsze i jest największym determinantem (ma siłę kataklizmu); czas teraźniejszy to produkt czasu przeszłego; obecna także w tekstach egzystencjalistów (człowiek to suma przeżytego; to co przeżyte to jego esencja); Dos Passos uznaje czas teraźniejszy (metafizyka czasu teraźniejszego) – przeszłość i przyszłośćto fikcja; U Butor mamy czas dialektyczny (układ przenikających się chwil);


THE CONCEPT OF TIME IN THE NOVELS OF VIRGINIA WOOLF

(chapter A
CONTRAST BETVEEN TRADITIONAL AND MODERN TERMS OF TIME)


http://etd.lib.ttu.edu/theses/available/etd-04282009-31295004139241/unrestricted/31295004139241.pdf

Leonard Orr wyodrębnił cztery typy czasu w powieści/literaturze

retencyjny - przeszłość podporządkowuje sobie teraźniejszość i przyszłość

protencyjny - dominuje rola przyszłości

konsubstancjalny - równoległa obecność wszystkich czasów

zamrożony - czas nie posuwa akcji w przód

próby oddania czasu rzeczywistego/historycznego bezpośrednio

czas ukazywany pośrednio przez zmianę ludzi i rzeczy

ukazywanie czasu subiektywnego (dłużenia się)

czas jako trwanie;

czas jako wieczny powrót;

pętle czasu czy jego boczne odnogi (np. u Schulza);

"czas mityczny"

"czas święty"

metafizyka czasu


Biblio - Recommended background reading

Wyndham Lewis - "Time and Western Man" (1927)

Wolfgang Schivelbusch - The Railway Journey -

"The Industrialization of Time and Space in the Nineteenth Century" (1986)

Stephen Kern - " The culture of time and space, 1880-1918: with a new preface"

books.google.pl

Henri Bergson "Matter and Memory"

http://books.google.pl/books?id=G9XAeb1mx6gC&printsec=frontcover#v=onepage&q&f=false

Henri Bergson

"Time and free will": an essay on the immediate data of consciousness

http://books.google.pl/books?id=g_8JmPzRKaAC&printsec=frontcover#v=onepage&q&f=false


Name:

Komentarze: